વાંસ અને લાકડાની કારીગરીથી ગુજરાતની કળા દેશભરમાં પહોંચાડતા પોરબંદરના એન્થોની જોશેફ

વાંસ અને લાકડાની કારીગરીથી ગુજરાતની કળા દેશભરમાં પહોંચાડતા પોરબંદરના એન્થોની જોશેફ ભારત પર્વ-2026માં ‘શક્તિ ઓફ ભારત’ થીમ હેઠળ રજૂ કરી રહ્યા છે પરંપરાગત હસ્તકલાની અનોખી ઓળખ; વર્કશોપના માધ્યમથી આશરે 70 લોકોને આપે છે રોજગારી સ્ટેચ્યૂ ઓફ યુનિટી, એકતાનગર ખાતે યોજાઈ રહેલા ભારત પર્વ-2026માં ‘શક્તિ ઓફ ભારત’ થીમ હેઠળ દેશનાં વિવિધ રાજ્યોની સાંસ્કૃતિક વિરાસત, હસ્તકલા અને હેન્ડલૂમને પ્રદર્શિત કરવામાં આવી રહ્યાં છે. આ પર્વમાં ગુજરાતના પોરબંદરના કારીગર એન્થોની જોશેફ વાંસકામ અને લાકડાનાં રમકડાંની પોતાની અનોખી કારીગરી દ્વારા ગુજરાતની પરંપરાગત હસ્તકલાની ઓળખ દેશભરના પ્રવાસીઓ સુધી પહોંચાડી રહ્યા છે. વાંસના ટુકડામાંથી સુંદર શોપીસ અને લાકડામાંથી આકર્ષક રમકડાં બનાવવાની કળા એન્થોની જોશેફને પિતા પાસેથી વારસામાં મળી છે. વર્ષ 1998થી તેઓ આ ક્ષેત્રમાં કાર્યરત છે. તેમના માટે આ કળા માત્ર વ્યવસાય નહીં, પરંતુ પરંપરાનું જતન કરવાની સાથે રોજગારીનું માધ્યમ પણ બની છે. ભારત પર્વમાં સ્ટોલ મળતાં તેમણે ખુશી વ્યક્ત કરી હતી અને જણાવ્યું હતું કે, આ મંચના માધ્યમથી દેશભરના પ્રવાસીઓને પોતાની કારીગરીનો પરિચય કરાવવાની તક મળી છે. એન્થોની જોશેફની કારીગરીની શરૂઆત માટીકામથી થઈ હતી. માટીકામ કલાકારી બોર્ડના ક્લસ્ટર ડેવલપમેન્ટ કાર્યક્રમ અંતર્ગત વર્ષ 2003માં પોરબંદરમાં વર્કશોપની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ કામગીરીમાં જિલ્લા ગ્રામ વિકાસ એજન્સી, પોરબંદરનો પણ સહયોગ મળ્યો હતો. આજે આ વર્કશોપ આશરે 70 સ્થાનિક લોકોને રોજગારી સાથે જોડીને આત્મનિર્ભરતા અને સ્થાનિક વિકાસમાં યોગદાન આપી રહ્યો છે. વર્ષ 2010 સુધી તેઓ મુખ્યત્વે વાંસની વિવિધ વસ્તુઓ બનાવતા હતા. ત્યારબાદ મશીનરીની મદદથી લાકડાની વસ્તુઓ અને રમકડાં બનાવવાનું પણ શરૂ કર્યું. હાલમાં તેમના વર્કશોપમાં વાંસના આકર્ષક શોપીસ અને લાકડાનાં વિવિધ રમકડાં તૈયાર કરવામાં આવે છે. હાથથી ઘડાયેલી આ વસ્તુઓની ગુજરાતનાં વિવિધ પ્રવાસન અને ધાર્મિક સ્થળોએ સારી માંગ રહે છે. કારીગરોને યોગ્ય બજાર અને ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવામાં ઈન્ડેક્ષ-સી તથા ગુજરાત ટૂરિઝમની ભૂમિકા પણ મહત્વપૂર્ણ રહી છે. ગુજરાતમાં યોજાતા વિવિધ મેળાઓ અને પ્રદર્શનોના માધ્યમથી કારીગરોને પોતાની બનાવટોનું વેચાણ કરવાની તક મળે છે. આ જ સહયોગના પરિણામે એન્થોની જોશેફને ભારત પર્વ-2026માં સ્ટોલ ફાળવવામાં આવ્યો છે, જ્યાં તેઓ પોતાની કળાનું પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. એન્થોની જોશેફની કારીગરીને નવી દિશા આપવામાં આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસો પણ પ્રેરણારૂપ બન્યા છે. વર્ષ 2000માં જિલ્લા ગ્રામ વિકાસ એજન્સી દ્વારા તેમને જર્મનીના પ્રેરણાપ્રવાસે મોકલવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ 2003માં ઈન્ડેક્ષ-સીના માધ્યમથી મોસ્કોની મુલાકાત લેવાની તક મળી હતી. આ પ્રવાસ દરમિયાન તેમણે કારીગરીની નવી પદ્ધતિઓ અને વિચારો જાણ્યા, જેનો ઉપયોગ તેમણે પોતાના વ્યવસાયમાં કરીને કળાને વધુ વિકસાવી છે. ભારત પર્વ-2026 જેવા રાષ્ટ્રીય મંચ સ્થાનિક કારીગરોને પોતાની પરંપરાગત કળા રજૂ કરવા, નવા બજારો સુધી પહોંચવા અને દેશભરના લોકો સાથે જોડાવાની તક પૂરી પાડે છે. એન્થોની જોશેફની આ સફર દર્શાવે છે કે પરંપરાગત હસ્તકલા માત્ર સાંસ્કૃતિક વારસો જ નહીં, પરંતુ સ્થાનિક રોજગાર, આર્થિક સશક્તિકરણ અને આત્મનિર્ભર ભારતના નિર્માણનું પણ મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ બની શકે છે. વાંસ અને લાકડામાંથી સર્જાતી તેમની દરેક કલાકૃતિમાં પરંપરાનો વારસો, સર્જનાત્મકતા, કારીગરોની મહેનત અને 70 પરિવારોની રોજગારીની આશા એકસાથે પ્રતિબિંબિત થાય છે. ભારત પર્વના માધ્યમથી પોરબંદરની આ કારીગરી હવે રાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાની આગવી ઓળખ પ્રસ્થાપિત કરી રહી છે.