એકતાનગરના ભારત પર્વમાં રાજસ્થાની કઠપૂતળી કલાની રંગત, પેઢીઓ જૂની પરંપરાને જીવંત રાખી રહ્યા છે દિલ્હીથી આવેલા કલાકારો

એકતાનગરના ભારત પર્વમાં રાજસ્થાની કઠપૂતળી કલાની રંગત, પેઢીઓ જૂની પરંપરાને જીવંત રાખી રહ્યા છે દિલ્હીથી આવેલા કલાકારો નર્મદા જિલ્લાના એકતાનગર ખાતે ચાલી રહેલા ભારત પર્વ-૨૦૨૬માં દેશની વિવિધ પ્રાદેશિક સંસ્કૃતિઓ અને પરંપરાગત કલાઓનો અનોખો સંગમ જોવા મળી રહ્યો છે. ‘શક્તિ ઓફ ભારત’ની થીમ સાથે યોજાયેલા આ મહોત્સવમાં દિલ્હીથી આવેલા કઠપૂતળીના કલાકારો પોતાની આગવી રજૂઆતથી પ્રવાસીઓનું ધ્યાન ખેંચી રહ્યા છે. રંગબેરંગી કઠપૂતળીઓ, લોકસંગીત અને રસપ્રદ લોકકથાઓના માધ્યમથી કલાકારો ભારતીય લોકસંસ્કૃતિની સમૃદ્ધ વિરાસતને જીવંત કરી રહ્યા છે. સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટીની મુલાકાતે આવતા પ્રવાસીઓ માટે ભારત પર્વ વિશેષ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યું છે. અહીં દેશના વિવિધ પ્રદેશોની પરંપરા, પહેરવેશ, હસ્તકલા, હેન્ડલૂમ અને લોકજીવનને નજીકથી જાણવાની તક મળી રહી છે. વિવિધ રાજ્યોના પેવેલિયનની સાથે કઠપૂતળીની પરંપરાગત પ્રસ્તુતિ પણ મુલાકાતીઓમાં ઉત્સુકતા જગાવી રહી છે. દિલ્હી પ્રવાસન વિભાગના સહયોગથી પોતાની કળા રજૂ કરી રહેલા લાલા ભાટ, કૂકી ભાટ અને લોલક બહેન વર્ષોથી ચાલી આવતી કૌટુંબિક પરંપરાને આગળ વધારી રહ્યા છે. તેમના કઠપૂતળીના ખેલમાં અમરસિંહા ઢોલ, અનારકલી, ઢોલા-મારુની લોકપ્રસિદ્ધ પ્રેમગાથા, કવ્વાલી તેમજ ભાની પ્રસાદ જાદુગર જેવા વિવિધ પાત્રો અને કથાઓને જીવંત કરવામાં આવે છે. કઠપૂતળીઓની હિલચાલ અને સંગીતના તાલે રજૂ થતો આ ખેલ પ્રવાસીઓ માટે મનોરંજનની સાથે ભારતીય લોકકળાનો પરિચય કરાવતો માધ્યમ બની રહ્યો છે. કલાકાર લાલા ભાટના જણાવ્યા અનુસાર, કઠપૂતળીનો ખેલ તેમના પરિવારનો પરંપરાગત વ્યવસાય છે. તેમના દાદા-પરદાદાના સમયથી આ કળા દ્વારા લોકોનું મનોરંજન કરવામાં આવતું આવ્યું છે. પૂર્વજો પાસેથી મળેલા આ વારસાને તેઓ આજે પણ જાળવી રાખીને આગામી પેઢી સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. સમય બદલાયો હોવા છતાં પોતાની પરંપરાગત ઓળખ જાળવી રાખવી એ તેમના માટે મહત્વપૂર્ણ છે. કઠપૂતળીની કળા માત્ર મનોરંજન પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેના માધ્યમથી સામાજિક પ્રશ્નો, નૈતિક મૂલ્યો અને જનજાગૃતિના સંદેશાઓ પણ લોકો સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે. સંગીત, સંવાદો અને વિવિધ પાત્રોની રજૂઆત થકી સામાન્ય લોકો સુધી મહત્વપૂર્ણ વાતો સરળતાથી પહોંચાડી શકાય છે. આથી જ વર્ષો જૂની આ લોકકલા આજના સમયમાં પણ પોતાની આગવી ઓળખ જાળવી રહી છે. આધુનિક ટેકનોલોજી અને ડિજિટલ મનોરંજનના વધતા પ્રભાવ વચ્ચે પરંપરાગત લોકકળાઓને જીવંત રાખવી એક પડકારરૂપ બાબત બની છે. તેમ છતાં લાલા ભાટ સહિતના કલાકારો વિવિધ સાંસ્કૃતિક મંચો પર પોતાની કળાનું પ્રદર્શન કરીને આ વારસાને નવી પેઢી સુધી પહોંચાડવાનું કાર્ય કરી રહ્યા છે. ગુજરાતની ધરતી પર ભારત પર્વ જેવા રાષ્ટ્રીય આયોજનમાં પોતાની કળા રજૂ કરવાની તક મળતાં કલાકારોએ આનંદ અને ગૌરવની લાગણી વ્યક્ત કરી હતી. લાલા ભાટે આ સુંદર તક આપવા બદલ દિલ્હી પ્રવાસન વિભાગ અને ગુજરાત પ્રવાસન વિભાગનો આભાર માન્યો હતો. ભારત પર્વમાં દેશના વિવિધ રાજ્યોના કલાકારો, કારીગરો અને પરંપરાગત લોકકળાના સંવાહકો એક મંચ પર આવી રહ્યા છે. આવી સાંસ્કૃતિક રજૂઆતોના માધ્યમથી એક તરફ જૂની લોકપરંપરાઓને પ્રોત્સાહન મળી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ નવી પેઢીને દેશની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક ઓળખ અને વારસાથી પરિચિત થવાની તક મળી રહી છે. આમ, એકતાનગરનું ભારત પર્વ દેશની વિવિધતામાં એકતા અને સાંસ્કૃતિક અખંડિતતાનો સંદેશ આપતું અનોખું મંચ બની રહ્યું છે.